بنا كرده است و كاريز آن بيرون آورده و بدين سبب به دو باز ميخوانند ، باغات بنين بنين بن ابى خالد كه نام او زكريا بن مالك بن احوص است آن را بنا كرده است و نام نهاده بنام خود و همچنين است سبيل و طريق ديگر ضياع و هستات و باغات عربيّه و نامهاى ايشان و نامهاى بنا كنندگان ايشان و من بدين قدر كه ياد كردم از ديگر ضيعتها قناعت ميكنم و اختصار مينمايم زيرا كه مشهور و منسوبند با بنا كنندگان آن و از ذكر ايشان عدول ميكنم با ذكر ضياع عجميّه بر وجهى و صفتى كه برقى و غير او حكايت كرده‌اند و گفته ، اوّل ممجّان كه امروز قصبهء قم [ 1 ] است و نام آن مان امهان [ 2 ] بوده است يعنى منازل كبار و اشراف جمكران ، چنين گفته‌اند روات عجم كه اوّل ديه كه بدين ناحيت بنا نهادند جمكرانست و جم ملك آن را بنا كرده است و اوّل موضعى كه بجمكران بنا نهادند چشمه [ 3 ] بود يعنى چيزى اندك و گويند كه صاحب جمكران چون بر عاملان و بنّا آن گذر كرد گفت چه كار كرده‌ايد گفتند چشمه به زبان ايشان يعنى اندك چيزى پس اين موضع را بدين نام نهادند بعد از آن موضعى ديگر كه بدان بنا نهادند ويدستانست و آن موضع بيشهء بودست پر از درخت بيد درختهاى آن ببريدند و در موضع آن بنا نهادند و بدان سبب آن را ويدستان نام كردند و بجمكران جلين بن آذرتوح آزادمند [ 4 ] بنا نهاد و آن را قصّهء است و من در باب عجم ياد كنم انشاء الله و بجمكران كوهيست مشرف بر آن و آن را ويشويه خوانند و بر آن قلعهء است بلند كهنهء قديمى و صاحبش را نميدانند گويند كه اسكندر آن را بنا كرده است و آب را بر آن روانه گردانيد و از برقى حكايتست كه جمكران را سليمان بن داود عليهما السّلام بنا كرده است و اين روايت از خلافى خالى نيست سبب آنك بدين ناحيت هيچ بنايى منسوب با سليمان بن داود نيست و به دو باز نميخوانند و العلم عند الله ، و جمكران از آن ماكين بوده است و خداى عزّ و جلّ او را پسرى داد نام او جلين او در جمكران كوشكى بساخت و آن هنوز باقيست

--> [ 1 ] - اينجا قصبهء قم صحيح است بر خلاف صفحه 33 كه قصبه را با بلده تواما ذكر كرده بود چه اينجا مىرساند اصل قم قصبهء ممجان بوده است ، [ 2 ] - مان در فارسى بمعنى خانه و مهان يعنى بزرگان پس مان مهان يعنى خانهء بزرگان ، [ 3 ] - خ ، ل : جشمجه ، و بايد چشمه معرّب شده باشد و جشمج و جشمجه شده بطوريكه سكبينه معرباً سكبينج در كتاب محاسن اصفهان ضبط گرديده است و از آنجاست ابو بكر معروف بجشمجى از متقدمين علمايى كه مافروخى نام برده است ( رجوع بصفحهء 30 كتاب محاسن اصفهان طبع اينجانب نماييد ) ، [ 4 ] - بياض ،